สมาธิที่เห็นไตรลักษณ์ได้

ดี ตอนนั่งรอก็ภาวนาไปเรื่อยๆ ฝึกให้เป็นนิสัยเลย มีเวลาว่างเมื่อไรภาวนาเมื่อนั้น ทุกวันนี้หลวงพ่อเวลาไม่ต้องทำอะไรก็ยังหายใจเข้าพุทหายใจออกโธอัตโนมัติ จิตมันต้องมีเครื่องอยู่ ฝึกไปเรื่อยๆ ถ้าทำบ้างไม่ทำบ้างเหมือนตุ่มรั่ว น้ำไม่เต็มสักที มีเครื่องอยู่อยู่ได้ทั้งวันก็ดี เวลาทำงานที่ต้องคิดแล้วสติ สมาธิ ปัญญาไปอยู่กับงาน คิดเรื่องงาน ตอนนั้นไม่ได้รู้กายรู้ใจ ยกเว้นให้ ฉะนั้นเวลานอกนั้นรู้สึกกายรู้สึกใจไปเรื่อยๆ อยู่กับวิหารธรรมของเรา หาเครื่องอยู่ให้จิตอยู่สักอย่างหนึ่งแล้วก็คอยรู้ความเคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงของร่างกายจิตใจไป มันไม่ยากหรอก ตั้งใจทำไป รู้สึกเอา พวกที่ทำแล้วไม่พัฒนา พวกหนึ่งทำบ้างหยุดบ้าง อีกพวกหนึ่งนั่งเพ่งนั่งจ้อง อย่างบางคนจ้องอยู่กลางหน้าอกให้จิตนิ่งๆ ดีไหม ก็ดีแต่ดีแบบสมถะ เอาไว้พักผ่อนชั่วครั้งชั่วคราวได้ อย่างบางคนเพ่งสงบอยู่ที่ปลายจมูก ดีไหม ก็ดีแต่ดีอย่างสมถะ มีประโยชน์ไหม มี สมถะก็มีประโยชน์

เราต้องมีเครื่องอยู่ให้จิตอยู่ ถ้าเราต้องการให้จิตสงบเราก็เพ่ง เพ่งเบาๆ อย่าเพ่งแรง เพ่งไปที่อารมณ์กรรมฐานของเรา เพ่ง อย่างเรารู้กายหายใจ เพ่งที่จมูกก็ได้ ปลายจมูก เห็นลมไหลเข้าไหลออก ไม่คิดอะไร รู้สึกไปเรื่อยๆ ใจก็จะสงบ หรือดูท้องพองท้องยุบ ไม่คิดอะไร ใจก็สงบ ให้จิตอยู่ในอารมณ์อันเดียว ใจก็สงบ สงบแล้วดีไหม ดี สงบแล้วก็ดี จิตใจสดชื่นมีเรี่ยวมีแรง แต่ศาสนาพุทธไม่ได้ต่ำขนาดนั้น สมาธิชนิดสงบมีมาก่อนพระพุทธเจ้าอีก ท่านก็ไม่ได้ปฏิเสธ ท่านแค่ต่อยอดจากสมาธิสงบ แล้วมาพัฒนาไปสู่สมาธิชนิดที่จิตมันตั้งมั่น พูดอย่างปริยัติก็คือพัฒนาจากสมาธิชนิดที่เป็นอารัมมณูปนิชฌาน การที่จิตเพ่งอยู่ในอารมณ์อันเดียว ไปสู่ลักขณูปนิชฌาน สมาธิที่สามารถเห็นไตรลักษณ์ได้

สมาธิที่จะเห็นไตรลักษณ์ได้เป็นสมาธิที่เรียกว่าจิตตั้งมั่น เป็นสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิคือสภาวะของความตั้งมั่น ไม่ใช่สงบ แต่เวลาที่จิตตั้งมั่น ตัวจิตสงบแต่อารมณ์ไม่สงบ อารมณ์เคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงได้ตลอดเวลา แต่จิตตั้งมั่น เป็นผู้รู้ผู้ดู

 

ความสุขเป็นเหตุใกล้ให้เกิดสมาธิ

สมาธิมันมีที่ถูกที่ดี มันมี 2 กลุ่มใหญ่ๆ แต่เราต้องทำกรรมฐานสักอย่างหนึ่งให้จิตมีเครื่องอยู่ ถ้าเราต้องการความสงบต้องการให้จิตพักผ่อน เราน้อมจิตไปอยู่กับอารมณ์กรรมฐานอันนั้น ไม่คิดว่าจะสงบหรือไม่สงบ ให้จิตมาอยู่กับอารมณ์กรรมฐานนั้นไปสบายๆ ไป ถ้าเราวางจิตถูกคือวางจิตสบายๆ ไม่ได้แกล้งสบายด้วย จิตปกติมันสบายอยู่แล้ว เราใช้จิตที่ปกติไปรู้อารมณ์กรรมฐาน รู้ประเดี๋ยวเดียวก็สงบแล้ว

คุณแม่จันดีท่านเคยเล่าให้ฟัง ว่าตอนที่ท่านฝึกท่านรู้ลมหายใจอยู่ที่ปลายจมูกเอง ลมไหลเข้าก็รู้ ไหลออกก็รู้ จิตอยากสงบก็รู้ จิตไม่สงบก็รู้ จิตสงบก็รู้ รู้ไปเรื่อยๆ ไม่ได้ว่าอยากสงบ อยู่กับอารมณ์กรรมฐานไปธรรมดาๆ อยู่ด้วยจิตใจธรรมดานี่ล่ะ เดี๋ยวเดียวก็สงบแล้ว จิตสงบเอาไว้พักผ่อน ดีไหม ดี ดีกว่าฟุ้งซ่าน พระพุทธเจ้าก็ไม่ได้ปฏิเสธตัวนี้ ฉะนั้นเราต้องฝึกหาเครื่องอยู่ให้จิตอยู่ จะใช้กายก็ได้ ใช้เวทนาก็ได้ ใช้จิตก็ได้ ถนัดอันไหนใช้อันนั้น แล้วเวลาต้องการความสงบเราก็ระลึกถึงอารมณ์กรรมฐานนั้นไปเรื่อยๆ สงบก็ช่างไม่สงบก็ช่าง ระลึกไป ถ้าจิตวอกแวกหนีไปที่อื่น รู้ทันแล้วก็กลับมารู้สึกใหม่ กลับมาอยู่กับกรรมฐานใหม่

แต่ต้องระวังนิดหนึ่ง เวลาเราทำกรรมฐานแล้วจิตมันหนีไป ไปคิดเรื่องโน้นเรื่องนี้ อย่าไปดึงจิตคืนมา โยนมันทิ้งไปเลยแล้วเริ่มต้นนับหนึ่งใหม่ เริ่มต้นรู้สึกเอาใหม่ คนส่วนใหญ่คิดว่าจิตมีดวงเดียว จิตคือตัวเรา พอจิตมันหนีไปก็ตกอกตกใจ เห็นจิตมันไหลไปคิดอะไรอย่างนี้ ไปดึงๆ กลับมา จิตไม่ได้มีดวงเดียว จิตเกิดดับตลอดเวลา จิตที่หลงไปคิดก็ดวงหนึ่งเป็นอกุศล จิตที่รู้ว่าหลงไปคิดตัวนี้เป็นกุศลเรียบร้อยแล้ว ไม่ต้องไปดึงคืน กลับมาตั้งต้นทำกรรมฐานนับหนึ่งใหม่

ของหลวงพ่อเวลาภาวนาสมัยก่อน พอจิตมันหลงไปคิด คิดแล้วก็แล้วไป โยนมันทิ้งไปเลย ไม่สนใจ กลับมารู้สึกเห็นร่างกายหายใจเข้าหายใจออกต่อ เพราะฉะนั้นเวลาจิตหลงไปจับหลักให้แม่น อย่าไปดึงคืน ถ้าเราไปดึงจิตคืนเราคิดว่าจิตมีดวงเดียว จิตมันหนีไปเราต้องเอาคืน จิตจะแน่นมากเลย เพราะมันมีโลภะแทรก มีความอยากได้จิตคืนมา สติไม่เกิดหรอก กิเลสมันจะเกิดแทน เพราะฉะนั้นการภาวนามันเป็นเรื่องที่ประณีต ไม่ได้ยากไม่ได้ลึกลับ แต่ประณีตแล้วก็ลึกซึ้ง ไม่ได้ทำด้วยความโลภ ถ้าทำด้วยความโลภ ไม่ได้ผลอะไรเพราะสติไม่เกิด อย่างเรานั่งอย่างนี้ นั่งปกติอย่างนี้ ถ้าเป็นหลวงพ่อก็นั่งหายใจเข้าพุทหายใจออกโธ สงบก็ช่างไม่สงบก็ช่าง ใจไม่วอกแวกไปที่อื่น ใจก็สงบเอง ถ้าใจมันวอกแวกไปที่อื่นก็รู้ทันมัน แล้วก็กลับมาอยู่กับลมหายใจใหม่ ลองไปซ้อมสิ่งเหล่านี้ให้ชำนิชำนาญแล้วการทำสมาธิของเราจะไม่ยากหรอก

สิ่งที่ทำให้สมาธิเกิด ในตำราเขาก็สอนอยู่ ความสุขเป็นเหตุใกล้ให้เกิดสมาธิ ความสุข แต่ถ้าเราอยากสงบ เราบังคับจิตให้สงบ จิตไม่มีความสุข จิตถูกบังคับ จิตไม่มีความสุขจิตก็ไม่สงบ จิตก็เหมือนเด็ก เราไปบังคับเด็กว่าอย่าซน อย่าหนีไปเดินเล่นนอกบ้าน เดี๋ยวรถชน เดี๋ยวผู้ร้ายจับ เด็กไม่มีความสุข เด็กอึดอัด เผลอเมื่อไรมันก็หนีไป อยากไปเที่ยว แต่ถ้าเราเอาของที่เด็กชอบมาล่อมัน คนนี้มันชอบกินขนมเอาขนมมาล่อ คนนี้มันชอบดูแท็บเล็ต มีแท็บเล็ตมาล่อ มันดูอยู่ตรงนี้ มันหนีไปไหน มันไม่หนีหรอก จิตนี้ก็เหมือนกัน ถ้าเรารู้จักหาอารมณ์ที่มีความสุขมาล่อมัน มันก็ไม่วิ่งพล่านไปหาอารมณ์อื่น การที่จิตของเราฟุ้งซ่าน เดี๋ยวหลงไปดู หลงไปฟัง หลงไปดมกลิ่น หลงไปรู้รส หลงไปรู้สัมผัสทางกาย หลงไปคิดนึกทางใจ

ในความเป็นจริงคือจิตแสวงหาอารมณ์ที่มีความสุข มันไม่ได้วิ่งพล่านไปหาความทุกข์หรอก จิตมันอยากมีความสุขแล้วมันเบื่อๆ ขึ้นมา มันก็คิดไปดูหนังแล้วจะมีความสุข เสียสตางค์ไปดูหนัง เดี๋ยวนี้ค่าดูเท่าไรไม่รู้ ดูเสร็จแล้วทีแรกก็สุข ดูเสร็จแล้วก็อย่างนั้นๆ ไปหาอะไรกินดีกว่าเผื่อจะมีความสุขมากขึ้น กินคนเดียวก็ยังไม่สนุกไม่มีความสุข ก็โทร. เรียกเพื่อนมาชวนกันคุยเพลินๆ แล้วมีความสุข เห็นไหมสิ่งที่จิตมันต้องการคือความสุข แล้วสิ่งที่จิตมันรู้สึกว่านำความสุขมาให้มันก็คืออารมณ์ มันแสวงหาอารมณ์ที่เพลิดเพลินพอใจ

พอแสวงหาไปมันก็ไม่อิ่มมันก็ไม่เต็ม มันก็ต้องเที่ยวแสวงหาอารมณ์อย่างอื่นต่อไป ไปดูหนังแล้วก็ยังไม่อิ่ม ไปฟังเพลงก็ยังไม่อิ่ม ไปกินของอร่อยแล้วใจก็ยังไม่อิ่ม ไปคุยกับเพื่อนให้เผลอๆ เพลินๆ ใจก็ยังไม่อิ่ม เพราะฉะนั้นใจของเราที่มันฟุ้งซ่านเพราะมันหิวอารมณ์ที่มีความสุข ฉะนั้นถ้าเราจับเคล็ดลับตัวนี้ได้ เราหาอารมณ์ที่มีความสุขมาให้จิตมันอยู่ อย่างหลวงพ่อถ้าอยู่กับลมหายใจแล้วมีความสุข ให้ไปคุยกับคนไม่มีความสุข รำคาญ เป็นคนขี้โมโห ไม่ชอบยุ่งกับคนหรอก ตั้งแต่เด็กๆ มาแล้วตั้งแต่วัยรุ่นมาอะไร ไม่ยุ่งกับคนหรอก อยู่ในห้องของเราหายใจไปภาวนาไป บางทีก็อ่านหนังสืออะไรต่ออะไรไป ยุ่งกับคนเรื่องมาก ยุ่งกับหลายๆ คนก็ยิ่งยุ่งหลายๆ เรื่อง เราอยู่กับลมหายใจไม่เห็นจะยุ่งยากอะไรเลย ใจสบาย

 

เลือกกรรมฐานสักอย่างหนึ่งแล้วทำทุกวัน

เรามาฝึกตัวเอง เรารู้ทันเคล็ดลับ หาอารมณ์ที่มีความสุขมาเป็นเหยื่อล่อจิต แต่ละคนไม่เหมือนกัน ความสุขของแต่ละคนไม่เหมือนกัน อย่างบางครั้งหลวงพ่อไปนั่ง บ้านอยู่ริมคลอง ไปนั่งริมคลอง เห็นน้ำมันไหลลมพัดพลิ้วๆ น้ำเป็นระลอกเล็กๆ ไม่ได้เป็นคลื่นโตๆ เป็นระลอกพลิ้วๆ พลิ้วๆ เห็นแล้วมีความสุข นั่งดูน้ำมันไหวๆๆๆ ใจรวมปุ๊บสว่างขึ้นมาเลย อันนี้จริงๆ ก็เป็นกสิณน้ำ ดูน้ำแล้วมีความสุข ถ้าบางคนไปดูน้ำแล้วหงุดหงิดก็อย่าไปดู ทำอย่างไรก็ไม่สงบ หรือหลวงพ่อจุดเทียน หลวงพ่อดูเปลวไฟ ดูใจมันมีความสุขที่ได้ดูเปลวไฟ ไหววับๆ วับๆ ดูไปๆ ใจก็สงบ หลับตายังเห็นไฟอยู่เลย ไหว ทีแรกก็ไหวๆ ดูไปเรื่อยๆ เรื่อยๆ ในใจเรามันก็นิ่ง แล้วมันก็เปลี่ยนจากสีส้มสีแดงอะไร สีน้ำเงินอะไรอย่างนี้ เปลี่ยนเป็นใสๆ ขึ้น ใจเราก็สบายอยู่อย่างนั้น

ต้องรู้จักเลือกอารมณ์ที่อยู่แล้วมีความสุขมาเป็นเหยื่อล่อจิต ให้จิตไม่ต้องไปเที่ยวหาอารมณ์ตามยถากรรม อันนี้คือเคล็ดลับของการทำสมถกรรมฐาน ไปดูตัวเองอยู่กับอารมณ์อะไรแล้วมีความสุข แต่ว่าวงเล็บนิดหนึ่ง ต้องเป็นอารมณ์ที่ไม่กระตุ้นกิเลส บางคนบอกว่าเล่นหุ้นแล้วมีความสุข แหม มันตื่นเต้นดี อย่างนั้นไม่สงบหรอก ไปเล่นหุ้น เดี๋ยวก็ดีใจเดี๋ยวก็เสียใจ จิตมันแกว่งตลอดเวลา อารมณ์อย่างนั้นใช้ไม่ได้ ตัวอย่างอารมณ์กรรมฐานที่จะใช้ทำสมถะ ลองไปดูเรื่องกรรมฐาน 40 ไปเสิร์ชดู ยุคนี้หาง่าย กรรมฐาน 40 ข้อ มีกสิณ 10 แต่กสิณไม่อยากแนะนำให้เล่น เพราะเล่นแล้วถ้าไม่มีครูบาอาจารย์กำกับเดี๋ยวเพี้ยนง่าย มันจะมีฤทธิ์ออกรู้ออกเห็นอะไรต่ออะไรได้ จิตหลอนง่าย

ตัวที่ปลอดภัยคืออนุสติ 10 ข้อ การที่เราระลึกถึงคุณของพระพุทธเจ้า ระลึกคุณพระธรรม ระลึกคุณพระสงฆ์ ระลึกถึงทานที่ได้ทำแล้วด้วยดี ระลึกถึงศีล ระลึกถึงเทวดา คือระลึกถึงคนที่เขาดีงาม คนไหนดีงามมากๆ เรานึกถึงเขา เขามีความดีความงามตรงนี้ อย่างเขาใจเมตตากรุณาอะไรอย่างนี้ หรือเขาเป็นคนที่ไม่เห็นแก่ตัว เป็นคนเสียสละอะไรอย่างนี้ ถ้าคนอย่างนี้เรานึกถึง ใจเราสงบได้ด้วย เรียกว่าเทวตานุสติ ระลึกถึงความตายก็ได้ บางวันใจเราฟุ้งซ่านมากเลย โกรธคนโน้นโกรธคนนี้รุนแรง หรือโลภอย่างแรง อยากรวยอยากได้โน้นอยากได้นี้รุนแรง เวลากิเลสแรงๆ จะมานั่งพุทโธๆ ไม่หาย ก็ใช้กรรมฐานทีเด็ด ใช้มรณสติ จะรวยไปทำไมนักหนา แค่นี้มีอยู่มีกินก็พอแล้ว เดี๋ยวพอเราตายสมบัติที่บ้าหามา มันก็ไม่เป็นของเรา ก็เป็นของคนอื่นแล้ว

พอคิดถึงความตาย ใจที่โลภแรงๆ ก็เริ่มลดลง ใจที่กำลังโกรธแค้น เกลียดคนนี้เหลือเกิน เมื่อไรมันจะตาย พอนึกได้อีกหน่อยเราก็ตาย เขาก็ตาย เราก็ตาย คนโบร่ำโบราณแต่ละยุคแต่ละสมัยมันก็มีคนที่รักกันเกลียดกัน แต่ไม่ว่าจะรักกันหรือเกลียดกันสุดท้ายมันก็ตายหมด พิจารณาความตายอย่างนี้ ไม่รู้จะโกรธไปทำไม โกรธกันเดี๋ยวก็ตายจากกันแล้ว ไม่รู้จะโลภไปทำไม ไม่รู้จะอาฆาตแค้นกันทำไม เดี๋ยวก็ตายจากกัน ลืมหมดแล้ว พิจารณาอย่างนี้

หลวงปู่เทสก์ท่านบอกว่ามรณสติเป็นไม้ตายเลย ท่านบอกอย่างนี้ ถ้ากิเลสตัวอื่นเราเอากรรมฐานอื่นไปจัดการไม่สำเร็จ ให้คิดถึงความตายไว้ ถ้าเราสำนึกถึงความตาย ใจมันจะวางง่าย ยอมง่าย ปล่อยง่าย ที่รักมากเดี๋ยวก็ตายจากกันแล้ว ที่เกลียดมากเดี๋ยวก็ตายจากกันแล้ว ใจมันจะสงบง่าย มรณสติ หลวงปู่เทสก์ท่านบอกนี่เป็นไม้ตายเลย

ท่านบอกว่าท่านจะไม่สอนพวกหมอให้พิจารณากายคตาสติ หมอพิจารณากายคตาสติแล้วจิตไม่รวมหรอก พอนึกถึงตรงนี้ก็แปลชื่อภาษาอังกฤษ ตัวนี้คืออันนี้ๆ ยิ่งฟุ้งซ่านหนักกว่าเก่าอีก ให้พิจารณาปฏิกูลอสุภะ มันก็เฉยๆ เห็นอสุภะทั้งวันอยู่แล้ว ท่านบอกให้พิจารณาความตาย พอพิจารณาความตายใจมันสลดลงมา ใจมันสลดใจมันสังเวชมันก็รวมง่ายสงบง่าย มันเป็นทริกๆ ในการทำสมถกรรมฐาน ควรทำให้ได้สักอย่างหนึ่งก็ยังดี

ทำกรรมฐานเพื่อความสงบ เลือกกรรมฐานสักอย่างหนึ่งแล้วทำทุกวัน จิตสงบก็ทำ จิตไม่สงบก็ทำไปเรื่อยๆ ทำให้ได้ทุกวี่ทุกวัน แล้วต่อไปจิตเราจะมีเรี่ยวมีแรง มันสดชื่น เราไม่ได้ทำอะไรเลย อยู่ๆ ความสุขมันผุดขึ้นมาเอง ความสุขมันผุดขึ้นมา จิตมันมีสมาธิอยู่ในธรรมชาติ ความสุขมันผุดขึ้นมาได้ ลองดู ไปสังเกตตัวเองอยู่กับกรรมฐานชนิดไหนแล้วมีความสุข เราเอาความสุขเอากรรมฐานอันนั้นมาเป็นเหยื่อล่อจิต จิตจะได้ไม่หิวอารมณ์ไม่ต้องวิ่งออกทางตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ วิ่งมากๆ ก็คือฟุ้งซ่าน จะไปห้ามมันไม่ให้วิ่งออกไปก็ไม่ได้ ก็ต้องหลอกล่อมัน เอาอารมณ์ที่ถูกใจมาล่อมัน จับหลักตัวนี้ได้การทำสมถะจะไม่ใช่เรื่องยากเลย

หลวงพ่อนึกจะทำเมื่อไรก็ทำได้ ปุ๊บเดียวจิตก็สงบแล้วก็รวม อยู่ที่เราฝึกเอา เอาไว้พักผ่อน เวลาเราใช้ชีวิตเราเครียดมากๆ หรือเราเจอปัญหาชีวิตที่คิดไม่ออก หาทางแก้ยังไม่ได้ อย่าไปฝืนคิด ยิ่งคิดยิ่งเหนื่อย ยิ่งคิดยิ่งฟุ้งซ่าน กลับมาทำความสงบ เรื่องที่ต้องคิดวุ่นวายแขวนไว้ก่อน ขอเบรกตัวเองก่อน มาทำจิตให้สงบ พอจิตเราสงบแล้วพอจิตมันถอนออก มันจะหาทางออกแก้ปัญหานั้นง่ายมากเลย เพราะปัญหาส่วนใหญ่มันเหมือนเส้นผมบังภูเขาทั้งนั้นล่ะ แล้วเวลาเราเจอปัญหาเราคิดว่ามันเป็นภูเขา ที่แท้มันนิดเดียว เวลาแก้จับจุดมันได้แก้ไม่ยากอะไรหรอก เพราะฉะนั้นมีประโยชน์มากเรื่องของสมาธิ เอาไว้พักผ่อนให้จิตมีเรี่ยวมีแรงจะได้ทำวิปัสสนาต่อก็ได้ เวลาทำวิปัสสนาแล้วจิตเหนื่อย กลับมาอยู่กับสมถะให้จิตได้พัก หายเหนื่อยแล้วค่อยไปทำวิปัสสนาใหม่ก็ได้ หรืออยู่กับโลก มีเรื่องที่คิดไม่ตก คิดไม่ตกแขวนไว้ก่อน กลับมาทำกรรมฐานของเรา พอจิตเราสงบแล้วถอยออกมาจากสมาธิ บางทีแก้ปัญหาง่ายๆ เลย

หลวงพ่อพุธเป็นครูบาอาจารย์อีกองค์หนึ่งที่หลวงพ่อเรียนกับท่าน ท่านเล่าว่าเมื่อก่อนท่านมีลูกศิษย์ ลูกศิษย์ท่านเป็นพวกปัญญาชนเยอะ เพราะท่านสอนทันสมัย ท่านไม่ได้สอนแบบให้ไปนั่งนิ่งๆ นานๆ ทีละหลายๆ ชั่วโมง ท่านบอกมันไม่ได้เหมาะกับคนในเมือง คนในเมืองมันคิดทั้งวัน จะไปให้นั่งสมาธิให้จิตสงบอะไรมันไปไม่รอดหรอก ท่านสอนยืน เดิน นั่ง นอน กิน ดื่ม ทำ พูด คิด ให้มีสติไปเรื่อยๆ รู้สึกไป แล้วท่านก็สอนท่านก็เล่าให้ฟัง มีลูกศิษย์บางคนเป็นสถาปนิก ได้รับจ้างให้ออกแบบอาคารอันหนึ่งใหญ่โตมาก แต่ใหญ่สมัยโบราณมันก็ไม่ได้ใหญ่เหมือนสมัยนี้หรอก เดี๋ยวนี้ตึกอะไรต่ออะไรมันใหญ่มาก เขาบอกว่าเขาคิดไม่ออก คิดแล้วจะแก้ปัญหาตรงจุดนี้มันก็ไปพันกับจุดนี้ คิดแล้วมั่วไปหมดเลย คิดอะไรไม่ออก เขาก็นั่งสมาธิไป หยุดก่อน เหนื่อยแล้ว นั่งสมาธิไป พอจิตถอยออกจากสมาธิมันเห็นภาพแบบแปลนขึ้นต่อหน้าต่อตาเลย รู้ว่าตรงไหนควรจะทำอะไร พอจิตมีสมาธิมันสามารถแก้ปัญหาทางโลกได้ง่ายๆ เลย

เพราะฉะนั้นเราต้องฝึกทุกวันได้ยิ่งดี ฝึกไป ถ้าหลวงพ่อก็ทำได้หลายอย่าง ทีแรกก็ได้หายใจเข้าพุทออกโธอย่างเดียว พอฝึกไปเรื่อยๆ ชำนิชำนาญขึ้นก็เล่นโน้นเล่นนี้ จับอะไรเข้าไปจะให้สงบมันก็ได้หมดล่ะ อย่างแผ่เมตตา กำหนดจิตแผ่เมตตา ไม่ต้องไปคิดว่าจะผลักจิตให้แผ่ออกไป อันนั้นหางานให้จิตทำ จิตไม่สงบหรอก หลวงพ่อก็นึกถึงเมตตาไว้ เมตตาๆ หรือบริกรรม เมตตาคุณณังอะระหังเมตตาๆ นึกถึงๆๆ ไป ไม่ได้อยากสงบ แป๊บเดียวจิตสงบเลย ร่างกายก็หายไป โลกก็หายไป เหลือแต่จิตที่มีกระแสของเมตตาแผ่ซ่านกว้างขวางออกไปไม่มีประมาณ มันสงบอย่างนี้ บางทีสงบได้นานๆ ถอยออกมา โอ๊ย มีความสุขสดชื่นติดออกมาด้วย จิตใจแช่มชื่นเบิกบาน เอามาทำวิปัสสนาต่อ

 

พลิกจิตให้เป็นสมาธิชนิดตั้งมั่น

ตอนที่จะทำวิปัสสนาเราต้องพลิกจิตนิดหนึ่ง ตอนที่เราทำสมถะเราเลือกอารมณ์ที่มีความสุขแล้วเอาจิตไปอยู่กับอารมณ์ที่มีความสุข ถ้าเราพักผ่อนตรงนี้พอสมควรแล้วเราจะพลิกจิตอีกนิดหนึ่ง พลิก อย่างสมมุติว่าทีแรกไปจับอย่างนี้ จับอารมณ์ จับ พลิกเข้ามาดูตัวเอง เข้ามารู้ทันที่ตัวจิต มีอารมณ์แล้วก็มีจิต แทนที่จะเอาจิตไปเกาะนิ่งๆ อยู่กับอารมณ์ ถอยออกมาเห็นจิตกับอารมณ์แยกกันอยู่แล้วก็ทำกรรมฐาน อย่างทีแรกเราพุทโธๆ หรือเราหายใจอยู่อย่างนี้ แล้วตอนที่เราจะพลิกให้เป็นสมาธิชนิดตั้งมั่น เราคลายการบังคับให้จิต คลายการน้อมจิตให้อยู่ในอารมณ์อันเดียวคลายออก ตรงนี้เป็นความถนัดของเรา ต้องค่อยๆ ฝึก คลายจากการที่จับอารมณ์ไว้ จับแรงไปก็ไม่ดี อึดอัด

ตรงที่เป็นสมถะจริงๆ มันคล้ายๆ แตะกันอยู่อย่างนี้เท่านั้นเอง ถ้าเกร็งอย่างนี้จิตไม่สงบ ฉะนั้นเวลาไปรู้อารมณ์กรรมฐาน รู้สบายๆ รู้เหมือนอย่างนี้ จับ ค่อยๆ สังเกต ฝึกไปเรื่อยๆ พอชำนาญ นึกถึงการทำสมถะแล้วจับอารมณ์ที่มีความสุข จับธรรมดานี่เอง ไม่ได้อย่างนี้ ถ้าอย่างนี้ไม่ถูก ไม่สงบหรอก ถ้าพักผ่อนพอสมควรแล้ว ไม่เพลินอยู่ตรงนี้ ถ้าเพลินอยู่ตรงนี้ใช้ไม่ได้ เผลอเพลิน ติดสมาธิติดความสุขจากสมาธิ มีราคะ เรียกนันทิราคะ ความเผลอเพลิน มันจะไม่เดินปัญญาต่อ

พอกำลังมันพอ ปล่อยให้จิตมันทำงาน พอเราไม่ไปจับอารมณ์ไว้ จิตมันก็เริ่มทำงาน เดี๋ยวมันก็ไหลไปคิด จิตมันหนีไปคิด เราก็รู้ทัน มีสติรู้ทันว่าจิตไหลไปคิด จิตไหลไปดู เห็นอะไรน่าดู จิตไหลไปดูดอกไม้อะไรอย่างนี้ มีสติรู้ว่าจิตไหลไปดู ได้ยินเสียงเพลง สบายใจ เพลงเพราะๆ จิตไหลไปฟังเพลงๆ แล้วก็ต่อไหลไปคิด เพราะเพลงนี้เคยฟังสมัยโน้นสมัยนี้ ฟังแล้วมีความสุขอะไรอย่างนี้ หรือฟังแล้วเศร้า เคยอกหักฟังเพลงนี้แล้วเศร้า คนอกหักบางทีชอบไปฟังเพลงเศร้าๆ แปลกไหม ใครเคยอกหักไหม มีไหม ยกมือให้ดูสิ ดี รู้จักความทุกข์ของชีวิต พวกไม่เคยอกหักแย่มากเลย แสดงว่ารักใครไม่เป็น เวลาอกหัก รู้สึกเศร้าๆ พอเศร้าแล้วชอบไปฟังเพลงเศร้าๆ ใครเป็นไหม พอเศร้าแล้วไปฟังเพลงเศร้า ให้มันเศร้าดับเบิล ดับเบิลเศร้าเข้าไปอีก

สมมติว่าตอนนี้เรามาฝึกกรรมฐานแล้ว เราไม่เศร้าแล้ว จิตเราพักอยู่กับกรรมฐานเรา สบาย อิ่มเอิบพอใจแล้ว พอสมควรแล้ว คลายออก ปล่อยให้จิตทำงาน จิตก็หนีไปคิด รู้ทันว่าจิตไปคิด จิตไปดูรู้ทันว่าจิตไปดู จิตไปฟังรู้ทันว่าจิตไปฟัง ตอนไปดู ตอนไปฟัง ตอนไปคิดอะไร มันจะไปต่อเรื่องอื่นด้วย มันไม่คิดแล้วหยุดอยู่เรื่องเดียว อย่างได้ยินเสียงเพลงก็คิดไปถึงอดีตอะไรอย่างนี้ ไปเห็นสถานที่ตรงนี้คิดไปถึงอดีต บางทีไปเห็นที่ตรงนี้สวย วางแผนเลย เดี๋ยวต่อไปเราจะมาซื้อที่ตรงนี้ ไปอนาคตแล้ว ก็รู้ทัน มีสติรู้ทันมันไปเรื่อยๆ เราจะเห็นจิตมันไม่เที่ยง จิตมันเดี๋ยวก็ดู เดี๋ยวก็ฟัง เดี๋ยวก็คิด เดี๋ยวรู้สึกตัว เดี๋ยวก็หลง ดูไปเรื่อยๆ เห็นความเปลี่ยนแปลงของจิตใจไป

แล้วตรงที่จิตมันไหลไปแล้วเรามีสติรู้ทัน มันจะเกิดสมาธิอีกชนิดหนึ่ง คือสภาวะที่จิตตั้งมั่นจะเกิดขึ้น สมาธิที่แท้จริงที่เป็นสัมมาสมาธิที่แท้จริง คือความตั้งมั่นของจิต มันเกิดจากสติ ไม่ได้เกิดจากการน้อมใจให้ไปอยู่ในอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่ง แต่มันเกิดจากสติ ให้จิตมันทำงานไปแล้วเรามีสติรู้ทัน เช่น ถ้าเป็นหลวงพ่อทำ หายใจเข้าพุทหายใจออกโธ แต่ไม่ได้ว่าจิตจะต้องอยู่ตรงนี้ หายใจเข้าพุทออกโธแล้วคลายการดูอารมณ์กรรมฐาน คลายออกหน่อยหนึ่ง จิตมันก็เริ่มเคลื่อนไหว หายใจเข้าพุทออกโธ อ้าว หนีไปคิดเรื่องโน้นแล้ว มีสติรู้ทันว่าจิตหนีไป ทันทีที่มีสติรู้ทันว่าจิตมันหลงไป ไหลไป หนีไป จิตที่ไหลไปจะดับ จิตที่ไหลไปคือจิตที่มีโมหะชนิดอุทธัจจะ ฟุ้งซ่าน ฟุ้งซ่านก็คือซ่านไปตามทวารทั้ง 6 ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ

พอเรามีสติรู้ทันว่าจิตไหลไปคิด จิตที่ไหลไปคิดดับ ทำไมต้องดับ มันดับเอง ไม่ต้องไปดับมัน เพราะว่าเรามีสติรู้ทันสภาวะที่กำลังมีกำลังเป็น สภาวะที่กำลังมีกำลังเป็นก็คือจิตไหลไปคิด รู้ทันจิตไหล คิดเรื่องอะไรไม่สำคัญ สำคัญที่รู้ว่าจิตไปคิด เห็นอะไรก็ไม่สำคัญ สำคัญที่รู้ว่าจิตไหลไปเห็น ได้ยินเสียงอะไรก็ไม่สำคัญ สำคัญที่รู้ว่าจิตกำลังไหลไปฟังเสียง ตัวสำคัญคือรู้ทันจิตตัวเองอย่างนี้ นี่คือการดูจิตขั้นเบสิกแล้วสิ่งที่เราได้ก็คือจิตที่ตั้งมั่น ทำไมมันตั้งมั่น มันตั้งโดยที่เราไม่ได้เจตนาให้ตั้ง มันตั้งเอง ถ้าจงใจให้ตั้งจะกลายเป็นการเพ่งจ้อง จิตจะแน่นๆ พอจิตมันไหลไป เรามีสติรู้ จิตที่ฟุ้งซ่านก็ดับ แล้วตรงที่เรามีสติรู้ สติเป็นกุศลแล้ว จิตที่ฟุ้งซ่านไม่อยู่แล้ว มันอยู่ร่วมกับกุศลไม่ได้ อยู่ร่วมกับสติไม่ได้ อกุศลดับเอง ไม่ต้องไปดับมัน มันดับเองแล้วจิตจะตั้งมั่นอัตโนมัติ จิตไม่ไหลไปก็คือจิตมันจะตั้งมั่น ฉะนั้นการที่เรามีสติรู้ทันจิตที่ไม่ตั้งมั่น หรือมีสติรู้ทันจิตที่ไหลไปทางโน้นทางนี้ จะเกิดจิตที่ตั้งมั่นอัตโนมัติ นี่เป็นวิธีทำให้จิตตั้งมั่นโดยใช้สติ

มีวิธีอีกอันหนึ่งใช้สมาธิ อันนี้ยุคนี้หลวงพ่อไม่ค่อยได้สอนใคร ยุคนี้มันยุคสมาธิสั้น แต่สมัยที่หลวงพ่อเรียน หลวงพ่อได้จิตผู้รู้จากการฝึกสมาธิ แต่ว่าพวกเราเรียนลำบาก ยุคนี้สิ่งเร้ามันเยอะ ใจเราวอกแวกๆ ทั้งวัน เราก็ภาวนาให้มันเหมาะสมกับสภาพแวดล้อมในปัจจุบัน ครูบาอาจารย์หลายองค์ท่านเคยพูดไว้ หลวงปู่ดูลย์ท่านบอกว่า “ต่อไปการดูจิตจะรุ่งเรืองในเมือง” การดูจิตก็คือคอยรู้ทันจิตที่มันไหลไปไหลมา ดูไว้เรื่อยๆ นี่เป็นการดูจิตขั้นต้น เป็นการดูเพื่อให้เกิดสมาธิ แล้วต่อไปการดูจิตด้วยจิตที่มีสมาธิจะทำให้เกิดปัญญา แล้วต่อไปก็จะเกิดวิมุตติ เกิดอริยมรรคอริยผล หลวงปู่ดูลย์บอกว่า “ต่อไปการดูจิตจะรุ่งเรืองในเมือง”

หลวงพ่อพุธท่านก็สั่งหลวงพ่อเมื่อปี 2527 ยุคนั้นคนยังทำแต่สมาธิ คนยังไม่ค่อยรู้จักการดูจิต หลวงพ่อไปหาหลวงปู่ดูลย์แล้วจะต้องแวะหาหลวงพ่อพุธทุกครั้ง ไปเล่าให้ท่านฟังว่าไปเรียนอะไรมา แล้วหลวงปู่สอนอย่างไรอะไรอย่างนี้ ปี 2527 ท่านก็เลยสั่งหลวงพ่อบอกว่า “คุณไปทำงานเผยแพร่ ต่อไปคนที่จริตนิสัยอย่างคุณจะมากขึ้นๆ” อีกองค์หนึ่งที่ท่านเคยพูดเรื่องนี้ หลวงพ่อเคยไปกราบพระผู้ใหญ่สายหลวงพ่อชาองค์หนึ่ง แล้วท่านก็เล่าให้ฟังว่าหลวงพ่อชาเคยสอนบอกว่าถ้าจะสอนพวกปัญญาชนให้สอนดูจิต พวกปัญญาชนพวกคนเมืองให้ดูจิต ท่านบอกอย่างนี้ ท่านสอนมากันอย่างนี้

เพราะฉะนั้นจริงๆ ครูบาอาจารย์ท่านมองการณ์ไกล รู้ว่าต่อไปสังคมมันเปลี่ยน เปลี่ยนจากสังคมเกษตรมาเป็นสังคมอุตสาหกรรม บริการ เปลี่ยนจากสังคมบ้านนอกมาเป็นสังคมในเมือง สังคมมันเปลี่ยน พอสังคมเปลี่ยน วิถีชีวิตก็เปลี่ยน วิถีชีวิตเปลี่ยน เราจะไปทำกรรมฐานแบบรุ่นปู่ย่าตายาย ก็เล่นยาก คนโบราณทำนาปีหนึ่งทำยังไม่กี่เดือนหรอก หมดหน้านา อย่างธันวาคมนี้เกี่ยวข้าว หมดหน้านาแล้วก็ว่างตลอดฤดูแล้ง ว่าง เวลาว่างเขาเยอะ ตอนทำนาก็มีเวลาว่างเยอะ ระหว่างที่รอให้ต้นข้าวเติบโตอะไรยังว่างอยู่ แค่ไปคอยดูแต่ละวัน น้ำมากก็ไขน้ำเอาออก น้ำน้อยก็เพิ่มน้ำอะไรอย่างนี้ คอยดูไป เวลาว่างเยอะ ก็เอาไปทำสมาธิ คนรักดีก็เอาเวลาไปทำสมาธิ เพราะฉะนั้นท่านทำสมาธิกันเก่ง

เดี๋ยวนี้ว่างที่ไหนวันๆ หนึ่ง รู้สึกวันหนึ่ง 24 ชั่วโมงน้อยไป น่าจะเป็นวันหนึ่ง 48 ชั่วโมงถึงจะพอ เพราะฉะนั้นจะไปทำสมาธิให้อยู่กับกรรมฐานแล้วนิ่งๆ นานๆ อะไรอย่างนี้ยาก เป็นยุคสมาธิสั้น เพราะฉะนั้นเราก็ต้องพัฒนาจากสมาธิสั้นๆ ของเราให้เกิดขณิกสมาธิ สมาธิทีละขณะๆ รู้สภาวะเป็นขณะๆ ไป ทำกรรมฐาน จิตไหลไปแล้วรู้ ไหลไปทางโน้นก็รู้ ไหลไปทางนี้ก็รู้ ไหลไปเพ่งอารมณ์กรรมฐานก็รู้ รู้ไปทีละขณะๆ ทีละช็อต ในที่สุดจิตเราก็จะตั้งมั่นได้เหมือนกัน

 

จิตตั้งมั่นได้ เราก็ถึงขั้นเดินปัญญา

พอจิตเราตั้งมั่นได้เราก็ถึงขั้นเดินปัญญา การเดินปัญญาขั้นแรกเลยก็คือการแยกขันธ์ ถ้าแยกขันธ์ไม่ได้หลวงตามหาบัวท่านบอก “ถ้าแยกธาตุแยกขันธ์ไม่ได้ อย่ามาคุยอวดเราว่าเจริญปัญญา” แยกธาตุแยกขันธ์จะทำได้เมื่อจิตตั้งมั่น ไม่ใช่คิดแยกเอาส่งเดช บางคนได้ยินอย่างนี้ก็ไปคิดแยกผมอยู่ส่วนหนึ่ง ขน เล็บ ฟัน หนัง แยกเป็นส่วนๆ อันนั้นสมถะ การเจริญปัญญาไม่ใช่ทำสมถะอย่างนั้น แยกขันธ์คือพอจิตเราตั้งมั่นเราจะเห็นร่างกายมันนั่งอยู่ จิตเป็นคนรู้ ร่างกายมันยืน มันเดิน มันนอน จิตเป็นคนรู้ ร่างกายเคลื่อนไหว ร่างกายหยุดนิ่ง จิตเป็นคนรู้ ร่างกายหายใจออกร่างกายหายใจเข้า จิตเป็นคนรู้ เกิดจากจิตมันเป็นคนรู้ แล้วมันเห็นว่าจิตกับกายเป็นคนละอันกัน ตรงที่เห็นจิตกับกายเป็นคนละอันเรียกว่าเราแยกขันธ์ได้แล้ว แยกธาตุแยกขันธ์ได้แล้ว อันนี้รูป อันนี้นาม คือคนรู้ แยกละเอียด

ต่อไปตัวรูปถ้าแยกได้ละเอียดก็จะเป็นดิน น้ำ ไฟ ลม แต่จะแยกเป็นดิน น้ำ ไฟ ลมได้ จิตต้องทรงฌานต้องทรงสมาธิถึงจะแยกออก มิฉะนั้นก็ได้แค่คิดๆ ได้แค่สมถะ เพราะฉะนั้นตัวแยกรูปนี้แยกยาก การแยกนามนี้แยกง่าย สิ่งที่เรียกว่านามธรรมมี 4 อย่าง ในขันธ์ 5 เป็นรูปเสีย 1 ที่เหลือเป็นนาม นาม 3 ตัวแรกเขาเรียกว่าเจตสิก ประกอบด้วยเวทนา ความรู้สึกสุข ทุกข์ ไม่สุขไม่ทุกข์ สัญญา ความจำได้หมายรู้ สังขาร ความปรุงดี ปรุงชั่ว ปรุงไม่ดีไม่ชั่ว แล้วก็วิญญาณ วิญญาณคือความรับรู้อารมณ์ทางตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ พอเราฝึกกรรมฐาน พอจิตเราตั้งมั่นมีแรง มันจะเห็นกายกับจิตมันแยกออกจากกัน ร่างกายมันนั่ง จิตเป็นคนเห็น จิตมันเห็นร่างกายนั่ง

ต่อมาเราดูกายไปเรื่อยๆ เราเห็นในกายก็ไม่ได้มีเฉยๆ มีความสุขความทุกข์ในร่างกายด้วย ความสุขความทุกข์ในร่างกายก็เป็นสิ่งที่จิตไปเห็น พอมีความสุขความทุกข์ในร่างกาย มันก็โยงเข้ามาเกิดความสุขความทุกข์ในจิตใจได้ อย่างพอร่างกายเราไม่สบาย ใจเราก็กลุ้มใจไปด้วย ใจไม่มีความสุข แล้วจิตก็เป็นคนเห็น ตัวนี้เห็นสังขาร จิตมันเป็นคนเห็น แล้วเราเห็นขันธ์มันแยกกัน รูปส่วนรูป เวทนาส่วนเวทนา ความจำส่วนความจำ ความคิดส่วนความคิด คิด นึก ปรุง แต่ง คนละอัน

บางคนท่านพูดง่ายๆ เอาภาษาไทยง่ายๆ แต่มันจะเคลื่อนนิดหนึ่ง ตัวรูปก็เป็นร่างกาย ตัวเวทนาบอกความรู้สึก อันนี้ตัวนึกคือตัวสัญญา ตัวคิดคือตัวสังขาร รู้สึก นึก คิด รู้สึกสุขทุกข์ นี่ตัวเวทนา นึกเป็นความจำ คิดเป็นความปรุง ท่านบอก รู้สึก นึก คิด ยังไม่ใช่จิต ถ้าจิตมันมีความรู้สึกอะไร ก็เห็นความรู้สึกนี้เป็นของถูกรู้ถูกดู มันนึกอะไรก็เห็นมันนึกได้ คนนี้ชื่อคนนี้อะไรก็เห็น การนึก จิตเป็นคนรู้คนดู มันปรุงดีปรุงชั่ว มันโกรธขึ้นมาอย่างนี้ ก็เห็นจิตกับความโกรธมันคนละอันกัน จิตมันไปรู้ความโกรธ ค่อยๆ ฝึกแล้วขันธ์มันแตกตัวออก รูปง่ายที่สุด

3 ตัวนี้ เวลาเรารู้ นี่คือการดูจิตแล้ว การดูจิตไม่ใช่ดูตัวจิต การดูจิต ตัวจิตไม่มีรูปร่าง แสง สี เสียงใดๆ ให้ดู เราเห็นจิตเกิดดับเปลี่ยนแปลงผ่าน 3 ตัวนี้ 3 ตัวนี้ตัวที่เข้าใจยากคือตัวสัญญา ตัวความจำ เว้นไปก่อน เพราะฉะนั้นเวลาท่านสอนสติปัฏฐาน ท่านมักบอกกาย เวทนา จิต ธรรม ท่านเว้นตัวสัญญาไว้ก่อน ตัวนี้จะเข้าใจยาก เดี๋ยวก็เข้าใจทีหลัง ไม่เป็นไรในขั้นธัมมานุปัสสนาจะเข้าใจตัวนี้

พอค่อยดูๆๆ ไปก็จะเห็น รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง รูปหายใจออกเที่ยงไหม ใครเห็นหายใจออกเที่ยงก็ตายเลย รูปหายใจเข้าเที่ยงไหม รูปนั่งเที่ยงไหม เห็นไหมมันเห็นง่ายๆ เลยมันไม่เที่ยง มันเป็นตัวเราจริงไหม เราสั่งมันได้ไหม แล้วรูปทั้งหลาย ร่างกายเรานี้ถูกความทุกข์บีบคั้นอยู่ตลอดเวลาเห็นไหม นั่งนานก็ทุกข์ ยืนนานก็ทุกข์ เดินนานก็ทุกข์ นอนนานก็ทุกข์ หายใจออกยาวๆ ก็ทุกข์ หายใจไม่เข้าก็ทุกข์ ร่างกายเต็มไปด้วยความทุกข์ แล้วมันไม่ใช่ตัวเรา เราสั่งไม่ได้ สั่งว่าอย่าแก่ อย่าเจ็บ อย่าตาย สั่งไม่ได้ ตัวเวทนาเห็นไหม เราสั่งให้เวทนาเกิดตามใจชอบได้ไหม ถ้าสั่งได้เราก็สั่งเลย ร่างกายนี้จงมีแต่ความสุข จิตใจนี้จงมีแต่ความสุข เราสั่งไม่ได้ ฉะนั้นเวทนาเองก็ตกอยู่ใต้อนัตตา แล้วเวทนาทั้งหมดก็ไม่เที่ยง ความสุขก็ไม่ใช่ของเที่ยง ความทุกข์ก็ไม่เที่ยง สภาวะเวทนาก็ไม่เที่ยง ตัวสังขาร กุศลอกุศลก็ไม่เที่ยงแล้วก็บังคับไม่ได้ ถ้าบังคับได้ เราก็สั่งเลย จิตจงมีแต่กุศล อย่าโลภ อย่าโกรธ อย่าหลง เราสั่งไม่ได้ควบคุมไม่ได้ มันเป็นไปตามเหตุตามปัจจัยของมัน

เพราะฉะนั้นค่อยๆ เรียนไปเรื่อยๆ ในที่สุดเราจะเห็นขันธ์ 5 รูป เวทนา สัญญา สังขารตกอยู่ใต้ไตรลักษณ์ เหลือจิตอันเดียว แล้วเราเห็นจิตเกิดดับทางทวารทั้ง 6 เราก็จะรู้ว่าจิตก็ไม่เที่ยง จิตผู้รู้ก็ไม่เที่ยง จิตผู้คิดก็ไม่เที่ยง จิตผู้ดูรูปก็ไม่เที่ยง จิตผู้ฟังเสียงก็ไม่เที่ยง จิตที่ดมกลิ่นก็ไม่เที่ยง จิตที่รู้รสก็ไม่เที่ยง จิตที่รู้สัมผัสทางกายก็ไม่เที่ยง จิตที่คิดนึกทางใจก็ไม่เที่ยง ดูเรื่อยๆ ไป เห็นจิตมันเกิดดับทางทวารทั้ง 6 ฉะนั้นรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ไม่มีตัวเราของเราเลย ไม่มีอะไรที่เราสั่งได้สักอย่างเดียว ดูเรื่อยๆ แล้วตรงนี้คือภูมิจิตภูมิธรรมของพระโสดาบัน

ชาตินี้เอาโสดาบันให้ได้ ไม่เกินวิสัยที่พวกเราจะทำได้ ถ้าเราตั้งใจทำ เรารู้วิธีทำรู้ขั้นตอนที่จะทำ แล้วลงมือทำให้สม่ำเสมอ ทำบ้างไม่ทำบ้างก็เหมือนตุ่มรั่ว ไม่ได้เรื่องหรอก พลังไม่เต็ม จิตไม่มีพลัง ทำมันทุกวันล่ะ สงบก็ทำ ไม่สงบก็ทำ ดีก็ทำ ชั่วก็ทำ ไม่ใช่ไปทำชั่ว หมายถึงถ้าจิตมันชั่วเราก็ภาวนา บอกชั่วก็ทำ เดี๋ยวสนุกกันใหญ่คราวนี้ ภาษาไทยต้องระวังเหมือนกัน ความหมายมันเคลื่อน

 

หลวงปู่ปราโมทย์ ปาโมชฺโช
วัดสวนสันติธรรม
8 พฤศจิกายน 2569