ธรรมะเพื่อความพ้นทุกข์
กายกับจิตแยกมันมี 2 แบบ แบบหนึ่ง เราจงใจแยก เราก็ตั้งไว้เฉยๆ อย่างนี้ แยกอย่างนี้ไม่ดี ถ้าจิตมันตั้งมั่นแล้วมันแยก อันนี้ดี เราไม่ได้เจตนาแยก มันแยกให้ดูเลย แต่ถ้าเราจงใจแยก อันนี้ไม่ดี
เวลามีงานที่ต้องคิดห้ามไม่ได้ จิตมันจะคิดห้ามไม่ได้หรอก แต่พอคิดมันต้องคิดงาน แต่พอคิดแล้วเกิดกิเลสให้รู้ทันตัวนี้ คิดงานแล้วกลุ้มใจ คิดไม่ตกกลุ้มใจ ตัวนี้กิเลสไม่ใช่งาน รู้ทัน ฉะนั้นการทำงานมันต้องคิด ห้ามไม่ได้ คิดได้ แต่ถ้าคิดแล้วตอนไหนเกิดกิเลส ค่อยรู้เอา อันนี้สำหรับคนที่ทำงานที่ต้องคิด
อย่าไปมุ่งพัฒนาจิต เอาแค่คอยเรียนรู้จิตไป งานของพวกเราชาวพุทธคือการเรียนรู้ เรียนรู้กาย เรียนรู้ใจของตัวเอง ส่วนพัฒนาการเป็นไปเอง อย่าไปคาดหวังว่า ทำแล้วจะต้องดีอย่างนั้น ดีอย่างนี้ อยู่กับปัจจุบันไปเรื่อยๆ มีสติรู้จิต รู้ใจ รู้กาย เป็นปัจจุบันไปบ่อยๆ แล้วมันพัฒนาเอง
ตรงที่เห็นตัณหาเกิดดับ อันนั้นล่ะเจริญปัญญาแล้ว คือถ้าเราเห็นสภาวะรูปธรรมหรือนามธรรมเกิดดับได้ เราเจริญปัญญาอยู่แล้ว แต่การเจริญปัญญา เราไม่ได้ทำตลอดเวลา บางทีจิตก็เฉยๆ บางทีจิตก็ดูไตรลักษณ์สลับกันไปเรื่อยๆ ไม่มีใครเจริญปัญญารวดเดียวตลอด
เคลื่อนไหวแล้วรู้สึก เคลื่อนไหวแล้วรู้สึกไป ใจมันจะค่อยๆ กลับมาอยู่ที่ตัวเราเอง ใจมันจะตื่นขึ้นมา ภาวะแห่งความตื่น เป็นภาวะที่คนในโลกนี้ไม่มี คนในโลกมีแต่ภาวะที่หลับ ฝัน หลงไปๆ ทั้งวันทั้งคืน เราต้องมาฝึกจนเราได้เป็นพุทโธ พุทโธคือผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน ผู้รู้ รู้อะไร รู้รูปธรรมนามธรรม รู้ความเป็นไตรลักษณ์ของรูปธรรมนามธรรม ตื่นจากอะไร ตื่น หลุดออกจากโลกของความคิดความฝัน อยู่ในโลกของความรู้สึกตัว ถ้าจิตเรารู้สภาวะ รู้ความเป็นไตรลักษณ์ของสภาวะ ถ้าจิตเราอยู่กับเนื้อกับตัวขึ้นมา จิตมันจะเบิกบาน เบิกบานเอง
อย่าไปเพ่ง อย่าไปจ้อง รู้สึกเอา ใจถลำลงไปก็รู้ สังเกตสภาวะไปเรื่อยๆ ถ้าเราเห็นสภาวะที่จิตมันทำงานได้ก็ดูไปเลย ไม่ต้องแก้ไข จิตหลงไปก็รู้ จิตต้องมีเครื่องอยู่ ถ้าจิตไม่มีเครื่องอยู่ มันจะหลง ฉะนั้นอยู่กับกรรมฐาน อยู่กับกาย อยู่อะไร รู้สึกไป แล้วพอจิตมันเคลื่อนไป มันลืมร่างกายเราก็จะรู้ มันหลงไปคิดเราก็จะรู้
ถ้าจิตเราไหลลงไปอยู่ที่ตรงนี้ เรารู้ทัน จิตเราหนีจากที่นี่ เรารู้ทัน ฉะนั้นจิตจะอยู่ตรงไหนก็ได้ ไม่สำคัญหรอก หลวงพ่อเคยถามหลวงปู่ดูลย์ บอก “หลวงปู่ครับ จิตมันอยู่ที่ไหน” หลวงปู่บอก “จิตไม่มีที่ตั้ง” เกิดตรงไหนก็ดับตรงนั้น เราจะตั้งไว้ที่ไหนก็ได้ แล้วก็พอมันหนีไป เรารู้ มันถลำลงไปเพ่ง เรารู้
การเห็นรูปธรรมกับนามธรรมไม่เหมือนกัน รูปธรรมเห็นรูปขณะนี้ นามธรรมเรียกปัจจุบันสันตติ นามธรรมเกิดขึ้นก่อนแล้วสติรู้ โกรธขึ้นก่อน แล้วสติรู้ว่าโกรธ สติไม่เกิดพร้อมกิเลสหรอก
จิตที่ดีสำหรับการเจริญปัญญาคือจิตธรรมดา คือจิตปกติ ไม่ถูกราคะ โทสะ โมหะชักนำไป อยากดีก็ถูกราคะถูกโลภะนำไปแล้ว รู้ด้วยจิตที่ปกติจริงๆ อยู่ตรงนี้แล้วก็เห็นสภาวะทั้งหลายเกิดแล้วดับๆ อันนี้มันเป็นการเจริญปัญญาในสมาธิ ใช้ได้ ไม่ผิดหรอก แต่เวลารู้แล้วพอจิตมันถลำลงไปรู้ ให้รู้ทัน รู้แล้วไปประคองจิตเอาไว้ ให้รู้ทัน เราต้องรู้ด้วยจิตที่ปกติ
สมาธิไม่พอจะไม่ตัด เพราะว่าสมาธิเป็นตัวให้เกิดปัญญา ปัญญาไม่เกิดก็ไม่มีการตัด ตัวที่ตัดคือตัวปัญญา แต่ปัญญานั้นมันเกิดได้เพราะสมาธิ แล้วสมาธิมาจากสติ ค่อยๆ ฝึก ค่อยๆ ทำไป อย่าท้อถอย อย่าห่วงโลกเยอะ ไม่ต้องห่วงคนอื่น ลุยของเราไป ไม่อย่างนั้นจะเหมือนหัวรถจักร ลากหางแถวมายาวๆ ใช้แรงเยอะ เส้นทางนี้ไปคนเดียวสะดวกที่สุด